De Dienst Vreemdelingenzaken verstrekt systematisch onjuiste informatie over de asielprocedure. Elke asielzoeker krijgt na de asielaanvraag een ‘voorlichtingsbrief’ mee met verouderde, incomplete en soms onjuiste informatie. De brieven benadrukken de complexiteit van de asielprocedure, terwijl de rechten van de asielzoeker verzwegen worden. Een afschrikbeleid, volgens migratieadvocaten: “Gelukkig is mijn cliënt analfabeet”.

De voorlichtingsbrieven zijn persoonlijk ondertekend door staatssecretaris Theo Francken, en dateren soms nog uit 2015. Daardoor bevatten ze onjuiste informatie over de wachttijd tijdens de procedure. Ook zouden asielzoekers volgens de brieven tijdens de asielprocedure enkel recht hebben op ‘onderdak en eten’, terwijl in werkelijkheid ook juridische bijstand en gratis onderwijs voor kinderen wordt voorzien. Bovendien worden de asielzoekers nauwelijks geïnformeerd over hun rechten tijdens de asielprocedure.

Het kabinet van Francken ontkent dat verouderde versies worden verspreid, maar vier migratie-advocaten bevestigen aan Apache dat hun cliënten tijdens de voorbije drie weken wel degelijk nog de brieven uit 2015 hebben ontvangen.

Klacht bij de Europese Commissie

Toen de brieven van Francken drie jaar geleden werden geïntroduceerd veroorzaakte dat enige commotie. Mensenrechten- en vluchtelingenorganisaties veroordeelden de brieven, en Federaal Migratiecentrum Myria legde een klacht neer bij de Europese Commissie.

Vluchtelingenwerk Vlaanderen hekelde in maart 2016 de selectieve manier waarop informatie werd verstrekt: “De brieven benadrukken het feit dat ons asielsysteem overbelast is en een beslissing dus erg lang op zich kan laten wachten. Nergens wordt vermeld dat wie recht heeft op asiel dat asiel ook zal krijgen”.

Verouderde en incorrecte brieven

Volgens de Dienst Vreemdelingenzaken is de brief uit 2015 niet meer in omloop, maar in de praktijk blijkt dat wel degelijk nog steeds het geval te zijn. Vier advocaten gespecialiseerd in migratierecht bevestigen aan Apache dat hun cliënten het verouderde document onlangs nog hebben ontvangen bij de bevestiging van hun asielaanvraag.

In die brief wordt beschreven dat het ‘meer dan een jaar kan duren’ voor een asielzoeker op gesprek kan komen bij het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen en Statelozen (CGVS). Deze wachttijd zou ‘alsmaar langer worden’.

Dit is niet waar. De afgelopen jaren is de achterstand bij het CGVS steeds verder gedaald. Waar de achterstand in 2016 nog ruim 17.000 dossiers bedroeg, lagen er in augustus 2017 nog ‘maar’ 10.766 aanvragen op de plank. Het CGVS verwacht tegen komende zomer de achterstand weggewerkt te hebben.

“Het idee is om asielzoekers te overtuigen dat de procedure zo ingewikkeld zal worden dat ze beter af zijn als ze teruggaan naar hun land van herkomst”

Migratieadvocaat Deborah Unger trof de verouderde brief van Francken recent nog aan als bijlage bij de asielaanvraag van een van haar cliënten. “Het idee is om asielzoekers te overtuigen dat de procedure zo ingewikkeld zal worden dat ze beter af zijn als ze teruggaan naar hun land van herkomst. De regering stelt vervolgens voor om alle kosten van de terugkeer te vergoeden. Het is dus een stimulans om vrijwillig terug te keren, die in mijn optiek niet in overeenstemming is met de geest van de Conventie van Genève”, aldus Unger.

Daarnaast is sommige informatie volgens Unger simpelweg onjuist: “De brief misleidt asielzoekers over de omstandigheden in de opvangcentra. Zeggen dat asielzoekers enkel onderdak en eten zullen krijgen is incorrect. Ze hebben namelijk ook recht op gratis juridische bijstand en minderjarigen hebben toegang tot onderwijs.”

Het is niet de eerste keer dat de Dienst Vreemdelingenzaken verouderde informatie verspreidt. In 2016 stelde Myria al aan de kaak dat het gedateerde document uit 2015 nog steeds werd uitgedeeld.

“[De asielzoekers] waren daarom niet in staat om de echte uitdagingen van een Dublinprocedure en de elementen die ze zouden kunnen gebruiken bij de toepassing van de verordening te kennen”, zo schreef het migratiecentrum in een rapport.

Vluchtelingen die geen asiel aanvragen, worden ook niet opgevangen door de Belgische overheid. Daardoor slapen ze soms noodgedwongen op straat. (Foto: Stef Arends (C) Apache)

Dat de brief uit 2015 in 2016 nog werd uitgedeeld, weet de Dienst Vreemdelingenzaken destijds aan ‘technische problemen’. Dezelfde verouderde versie van de brief van Theo Francken blijkt nu, twee jaar later, nog steeds uitgedeeld te worden.

De nieuwe brieven zijn niet beter

Apache kon ook de hand leggen op de nieuwste versies van de brieven die de Dienst Vreemdelingenzaken verspreidt. Na het lezen daarvan wordt duidelijk dat de informatievoorziening ook hier nog zeer incompleet is. Essentiële informatie over de rechten van vluchtelingen tijdens de Dublinprocedure wordt weggelaten, terwijl steeds herhaald wordt hoe miniem de kans van slagen is en hoeveel mensen er gedwongen teruggestuurd worden.

Informatie over de rechten van vluchtelingen wordt weggelaten, terwijl steeds herhaald wordt hoe miniem de kans op asiel is

De Dienst Vreemdelingenzaken deelt nu – naast de verouderde brief uit 2015 – vier nieuwe brieven uit als bijlage bij de asielaanvraag: een ‘normale’ voorlichtingsbrief, een brief voor asielzoekers waarvan de vingerafdrukken herkend zijn en die dus waarschijnlijk al in een ander Europees land asiel hebben aangevraagd, een brief voor asielzoekers die al eens eerder een aanvraag in België hebben ingediend en een brief voor asielzoekers uit ‘veilige landen’.

Asielzoekers die eerder in een ander Europees land asiel hebben aangevraagd, kunnen daarnaartoe worden teruggestuurd omdat dat land volgens de Dublinconventie verantwoordelijk is voor de volledige asielprocedure. Dit is een grote vrees voor veel vluchtelingen. Veel asielzoekers zijn via Italië of Griekenland Europa binnengekomen, landen die kampen met een enorm tekort aan opvangcapaciteit en medische voorzieningen.

Elke asielzoeker krijgt bij de bevestiging van zijn of haar asielaanvraag een 'voorlichtingsbrief' van Theo Francken mee.

Elke asielzoeker krijgt bij de bevestiging van zijn of haar asielaanvraag een ‘voorlichtingsbrief’ van Theo Francken mee.

De huidige brief van Francken voor deze groep asielzoekers is kort, en zeer negatief. Dat begint al bij de eerste alinea (vertaling uit het Frans):

“U hebt uw wens geuit om asiel aan te vragen in België. Voordat u het besluit om deze asielaanvraag in te voeren bevestigt, raad ik u aan deze informatie aandachtig te lezen.

Toen uw vingerafdrukken werden afgenomen, bleek dat u al eerder asiel had aangevraagd in een Europees land. Volgens de regels van de EU is België daarom in principe niet verantwoordelijk voor de behandeling van uw asielaanvraag. Als u vandaag nog steeds beslist om asiel aan te vragen, zal België hoogstwaarschijnlijk uw aanvraag weigeren en wordt u gevraagd terug te keren naar het land waar u al asiel hebt aangevraagd. Uitzonderingen op deze wetgeving zullen zeer strikt worden toegepast.”

Er zijn verschillende situaties waarin een asielzoeker die eerder in een ander EU-land asiel heeft aangevraagd, mogelijkerwijs tóch in België een asielprocedure op kan starten. Daarbij speelt bijvoorbeeld mee of er genoeg plek is in de opvangcentra in het ‘verantwoordelijke’ land, en ook is het van belang of een asielzoeker de juiste fysieke of psychische gezondheidszorg kan krijgen wanneer hij of zij wordt teruggestuurd. Bovendien kan er een uitzondering gemaakt worden wanneer familieleden van de asielzoeker in België wonen.

Nutteloze deportatiestatistieken

Daar wordt in deze brief niks over gezegd. Asielzoekers worden er zelfs niet op attent gemaakt dat het mogelijk én belangrijk is om hun interview met de Dienst Vreemdelingenzaken voor te bereiden samen met een advocaat. De brief gaat verder met een uiterst summiere beschrijving van de verdere procedure:

“Als u nog steeds beslist om asiel aan te vragen, zal de Belgische regering onmiddellijk de Dublinprocedure voor u starten. U krijgt een interview met de Dienst Vreemdelingenzaken, maar hierbij wordt u alleen gevraagd uw identiteitsgegevens, reisweg en gezinssamenstelling te vermelden. Er worden u geen vragen gesteld over waarom u uw thuisland hebt verlaten. U zult niet geïnterviewd worden door het Commissariaat-Generaal voor Vluchtelingen en Staatlozen (CGVS). In afwachting van het resultaat van de Dublin-search wordt u toegewezen aan een collectief opvangcentrum met gedeelde faciliteiten. U heeft geen recht op individueel onderdak in een privéwoning of appartement.”

De informatie die Theo Francken in deze brief geeft is vrijwel volledig gericht op het temperen van de verwachtingen die asielzoekers hebben van de procedure, en wil duidelijk maken hoe moeilijk de weg is die ze nog te wachten staat. Hij wijst hen niet op hun rechten, wel op waar ze géén recht op hebben.

In de volgende alinea worden deportatiestatistieken geciteerd zonder context, die weinig informatief zijn maar wel schrik aanjagen.

“Als u een weigering krijgt om te blijven volgens de Dublin-procedure, moet u terugkeren naar het Europese land waar u al asiel hebt aangevraagd. Als u dit niet spontaan doet, zullen de Belgische autoriteiten u onder escorte overdragen. In 2016 heeft de Belgische regering 1.571 personen gedwongen teruggestuurd naar het verantwoordelijke Europese land. Voor een dergelijke gedwongen terugkeer kunt u in een gesloten centrum worden geplaatst.”

Groot is dan ook het contrast met de laatste alinea, waarin de toon omgeslagen lijkt naar behulpzaam en positief:

“U kunt altijd een beroep doen op de hulp van de Belgische autoriteiten om vrijwillig terug te keren naar het Europese land waar u uw vorige asielaanvraag hebt ingediend of ook naar uw land van herkomst. In de tussentijd wordt u ondergebracht. Neem hiervoor contact op met het terugkeerloket van Fedasil, waarvan de contactgegevens hieronder worden verstrekt.”

In een andere brief drukt Francken asielzoekers die al eens eerder asiel hebben aangevraagd op het hart dat ze een inreisverbod voor alle landen in de Schengenzone krijgen als hun asielaanvraag wordt afgekeurd (dat inreisverbod wordt in werkelijkheid lang niet altijd opgelegd). De asielzoekers uit landen die door de overheid als ‘veilig’ zijn bestempeld, wordt dan weer meegedeeld dat negen van de tien asielaanvragen uit hun ‘categorie’ wordt afgewezen.

Manipulatieve brieven

De weinig behulpzame, zeer beperkte en soms zelfs verkeerde informatie over de asielprocedure, gevolgd door praktische en voorkomende tips over vrijwillige terugkeer, beïnvloeden de keuze voor migranten die deze brief krijgen. Zo geeft een migratieadvocaat aan dat – na het lezen van de brief uit 2015 – een van haar cliënten na de asielaanvraag alsnog ‘vrijwillig’ terugkeerde naar het land van herkomst.

Aangezien de Dienst Vreemdelingenzaken naast het Maximiliaanpark ligt, en vluchtelingen onderling contact hebben, komen deze brieven ook bij vluchtelingen terecht die nog geen asiel hebben aangevraagd.

Theo Francken laat zich voorstaan op een ‘streng maar rechtvaardig migratiebeleid’. ‘Echte vluchtelingen’ moeten worden geholpen, maar wie geen asiel aanvraagt is voor Francken geen vluchteling.

De brieven die de Dienst Vreemdelingenzaken al jaren verspreidt, hebben echter als effect dat vluchtelingen die normaal asiel zouden hebben aangevraagd, eerder in de illegaliteit blijven uit angst om gedwongen teruggestuurd te worden. Mede door deze communicatie ontstaat het – onterechte – beeld dat een asielzoeker in Groot-Brittannië meer kans heeft om geholpen te worden dan in België.

En wanneer er geen legale manier voor hen bestaat om in Groot-Brittannië asiel aan te vragen, kiezen veel vluchtelingen ervoor om hun illegale reis nog even voort te zetten.

Reactie kabinet Francken

Het kabinet van Theo Francken ontkent dat verouderde brieven nog in omloop zijn, en beweert dat de informatie in de brieven ‘louter objectieve en actuele gegevens’ bevatten.

“Evident is die brief van 2015, in tegenstelling tot wat u lijkt te denken, niet meer in omloop. Die brieven worden regelmatig geactualiseerd, wat logisch is gezien ook de asielcontext (denk bijvoorbeeld aan de behandelingstermijnen) evolueert. De laatste instructie tot actualisering uitgaande van ons kabinet dateert van 23 maart 2017. Of er nadien nog actualiseringen geweest zijn door de administratie zelf, bijvoorbeeld van behandelingstermijnen (wat mogelijk is), is mij nog niet bekend. Wij kregen nog geen antwoord op onze vraag daartoe aan de administratie.”

“Wat betreft de Dublinprocedure wordt expliciet gesteld dat er uitzonderingen zijn, die evenwel “zeer strikt zullen worden toegepast”. Ook dat is correct. Nergens wordt gesteld dat iedereen met een Dublin-hit een Dublinweigering zal krijgen.”

“De stelling dat er “enkel onderdak en eten” wordt gegeven dient begrepen te worden in de zin dat er geen leefloon wordt uitgekeerd, wat mensensmokkelaars onterecht wijsmaken aan hun klanten om hen een reis naar ons land te verkopen. Daar wordt strikt op toegezien. Ook dat is dus correct. Deze brieven zijn functioneel opgevat, namelijk om de mythes te ontkrachten die mensensmokkelaars vertellen over ons land. Uitgebreidere informatie wordt door de overheid verspreid in de vorm van folders, evenals mondeling door de medewerkers van het CGVS en FEDASIL”, aldus communicatieadviseur Joren Vermeersch.